Ask-i Memnu

Istanbulun Eyüp semtinde dogdu. Ussakizadeler diye anilan ve bir kolu Izmire yerleserek hali ticaretiyle ugrasan Usakli Helvacizadeler ailesine mensuptur. Babasi hali tüccari Halil Efendi, Usaktan Izmire göcmüs varlikli bir ailedendi. Halid Ziya, o sirada Istanbula yerlesmis olan Halil Efendi ile Behiye Hanimin ücüncü cocugu olarak dünyaya geldi.Mahalle mektebindeki ilk egitiminin ardindan Fatih Askeri Rüstiyesine devam etti. 93 Harbinin baslamasi ile Halil Efendinin isleri bozulunca2 aile, Izmire yerlesti ve Halit Ziya ögrenimini Izmir Rüstiyesinde sürdürdü. Ardindan Izmirde Ermeni Katolik rahiplerinin cocuklari icin kurulmus yatili bir okula devam ederek Fransizcasini gelistirdi; Fransiz edebiyatini yakindan tanidi.Fransizca ceviri denemeleri yaptiktan sonra henüz ögrenci iken ilk yazilarini yayimlamaya basladi. Önce Izmir cevresinde kendini tanitti. Bazi edebi yazilarini Istanbulda Hazine-i Evrak adli önemli bir dergide SMehmet Halid adiyla yayimladi. Ilk yazisi Hazne-i Evrakta cikan SDeniz Danasidir. Ilk edebi yazisi mensur siir SAskimin Mezari ise Tercüman-i Hakikatte yayimlandi 23 Nisan 1883. 1884te Envar-i Zekaya tercümeler yapti. Tevfik Nevzat ve Bicakcizade Hakkiyla birlikte SNevruz dergisini cikarmaya basladi 13 Mart - 27 Agustos 1884 arasinda on sayi. Burada Alfred de Musset, Victor Hugo gibi Fransiz romantiklerinden nesir halinde siir tercümeleri, Louis Figuierden popüler fenle ilgili yazilar ve derginin ilavesi olarak George Ohnetnin SDemirhane Müdürü adli romanini yayimladi.Istanbula giderek hariciyeci olmak icin basvurdu; basvurusu kabul edilmeyince Izmire döndü. Istanbulda bulundugu süre icinde Fransiz edebiyat tarihi ile ilgili olarak uzun süredir yazmak istedigi kitabi yazdi. Garbdan Sarka Seyyale-i Edebiye Fransa Edebiyatinin Numune ve Tarihi adli kitabi 1885te 84 sayfa olarak basildi. Bu eser, onun basilan ilk kitabidir ve Türkcede basilmis ilk Fransiz edebiyati tarihi olma özelligi tasir. Izmire döndükten sonra Izmir Rüstiyesinde Fransizca ögretmenligi yapti, ögretmenlige devam ederken Osmanli Bankasinda calismaya basladi. Izmir Idadisinin acilmasindan sonra ögretmenlige bu okulda devam etti; Fransizcanin yani sira Türk Edebiyati dersleri verdi.